SMMM OKULU – Güncel muhasebe haberleri
SMMM OKULU – Güncel muhasebe haberleri

Kıdem Tazminatında Özellikli Konular ve Muhasebe Uygulamaları

GİRİŞ Kıdem tazminatı işçinin elinde kalan en son haklardan birdir. İşçinin uzun süreler çalıştığı emek verdiği işyerinde belli koşulların oluşması dahilinde hak ettiğ bir tazminat aynı zamanda işvereni de işçiyi işten çıkarmaya karşı bir caydırıcı güç olarak iş kanunlarında yerini almıştır. İş kanunlarında yerini almıştır diyorum çümkü ülkemizde ilk olarak 1936 yılında düzenlenen 3008 sayılı […]

17 Mart 2017 - 10:49 'de eklendi ve 790. A+A-

Kıdem Tazminatında Özellikli Konular ve Muhasebe Uygulamaları

GİRİŞ

Kıdem tazminatı işçinin elinde kalan en son haklardan birdir. İşçinin uzun süreler çalıştığı emek verdiği işyerinde belli koşulların oluşması dahilinde hak ettiğ bir tazminat aynı zamanda işvereni de işçiyi işten çıkarmaya karşı bir caydırıcı güç olarak iş kanunlarında yerini almıştır. İş kanunlarında yerini almıştır diyorum çümkü ülkemizde ilk olarak 1936 yılında düzenlenen 3008 sayılı kanunla yürürlüğe girmiş ve daha sonarki yıllardan günümüze kadar çıkarılan iş kanunlarında yerini korumuş ve  en son 4857 sayılı iş kanununda yer almıştır.

 

Bu makalede kıdem tazminatı ile ilgili bilmemiz gereken özellikli konular üzerinde durularak kıdem tazminatının hesaplanması ve muhasebe uygulamaları doğrultusunda konun anlaşılması için örnek uygulamalara yer verilecektir.

 

1- KIDEM TAZMİNATININ TANIMI

 

kıdem tazminatı çalışanların belli şartların gerçekleşmesi nedeniyle işinden ayrılması veya işverenin iş sözleşmesinin tek taraflı olarak haklı bir nedene dayandırmadan sonlandırması nedeniyle işçinin hak ettiği ve iş kanununda yer alan bir tazminat türüdür.

 

2- KIDEM TAZMİNATINDAN YARARLANACAK KİŞİLER

 

Kıdem tazminatından 4857 sayılı iş kanunu,  5953 Sayılı Basın İş Kanunu ve 4373 Deniz İş Kanununa tabi çalışanlara uygulanmaktadır.

 

3- KIDEM T AZMİNATINDANFAYDALANMA KOŞULLARI

 

Temelde kıdem tazminatının iki ana özelliği bulunmaktadır. bunlar;

1) Bir işyerinde veya işverene bağlı işyerlerinde en az bir yıldan fazla çalışmak bu kıdem tazminatının temel koşulu olup emretme hükmündedir..

 

2) Kıdem tazminatının ikinci koşulu ise işyerinde çalışan işçinin kıdem tazminatı alacak şekilde iş sözleşmesini sonlandırmasıdır.

 

4- YILLIK KIDEM TAZMİNATI MİKTARININ BELİRLENMESİ

 

Kıdem tazminatı işçinin çalıştığı her bir tam yıl için en son aldığı bürüt ücret üzerine yapılan ek ödemelerden oluşan giydirilmiş brüt ücret üzerinde gerekli hesaplamalar yapılarak işçiye ödenmektedir.

 

Kıdem tazminatı işçinin aylık aldığı ücreti üzerinden değil de işçinin giydirilmiş bürüt ücreti üzerinden hesaplanacaktır.Şimdi burada giydirilmiş brüt ücretin ne anlama geldiğini çok kısaca açıklayalım. SGK işlemlerinde hesaplamalar her zaman brüt ücret üzerinden yapılmaktadır. Örneğin çalışan bir işçi her ay 3,000,00 TL alıyorsa bu işçinin brüt ücreti değil net ücreti anlamına gelmektedir: aslında işçinin brüt ücreti 3,000,00 TL’’den fazla hatta 3,800,00 TL olabilir. Gerekli vergi, SGK primleri ve İşsizlik sigortası kesilir ve net ücret olarak 3,000,00 TL bulunur.bu durumda işçinin brüt ücreti 3,800,00 TL net ücreti ise 3,000,00 TL olup aradaki 800,00 TL işveren tarafından işçinin brüt ücretinden kesilip işçi adına vergi ve sigorta primi olarak devletin ilgili kurumlarına ödenmektedir.

 

Giy dirilmiş ücret ise işçinin brüt ücreti dışında verilen ve süreklilik arz eden yardımları kapsamaktadır bunları şöyle örneklendirebiliriz:

Yol parası

Yemek Parası

İkramiye

Prim sayılabilir. Bu durumda brüt ücrete yukarıda sayılan ve işveren tarafından verilen ödenekler eklenerek işçinin giydirilmiş bürüt ücreti tespit edilir. Kıdem tazminatı bu durumda işçinin giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanacak ve her çalıştığı tam bir yıl için en almış olduğu giydirilmiş bürüt ücreti üzerinden hesaplanılacaktır. Eğer ay ve gün kesri varsa bu durumda aylar 12 ay üzerinden günler ise 365 gün üzerinden dikkate alınarak işçinin kıdem tazminatı hesaplanacaktır

 

 

5- ÇALIŞILMAYAN GÜNLER VE İZİN SÜRELERİNİN KIDEM TAZMİNATINA ETKİSİ

 

Yıl içinde kullanılan ücretsiz izin süreleri veya çalışılmayan günler veya grev durumdan çalışılmayan durumlar yıllık kıdem tazminatı süresinden düşürüülecektir.

 

 

6- 15 YIL VE 3600 GÜN İLE KIDEM TAZMİNATININ HAK EDİLMESİ

 

8 Eylül 1999 yılından önce SGK girişi olan bir işçi eğer 3600 gün primi var ve 15 yıllık SGK süresi geçmiş ise budurumda kendi isteği ile işyerinden ayrılarak kıdem tazminatı alma şansını elde eder. Böyle durumda yapması gereken tek şey bağlı bulunduğu SGK kurumundan kıdem tazminatını alabilir yazısını alarak işverene bildirmek suretiyle hem çalıştığı işten istifa eder ve hem de kıdem tazminatını almaya hak kazanır. Yalnız kendi isteği ile ayrıldığı için ihbar tazminatından yararlanamaz ve ayrılan işçiye İşsizlik Sigortası ödeneği de bağlanmaz.

 

7-  ÇALIŞAN İŞÇİNİN İSTİFASI DURUMUNDA KIDEM TAZMİNATI

 

İşyerinde çalışan işçi ortada herhangi bir sebep yokken kendi isteği ile çalıştığı işten istifa edip ayrılırsa bu durumda kıdem tazminatı hakkından yararlanayacaktır. Ne yazık ki uzun yıllar çalışıp emek verdiği işyerine ortada herhanbi bir sebp yokken anlık bir yanlış kararla işinden ayrılan işçi düşünmeden var olan kıdem tazminatı hakkını bilmeden kaybetmektedir. Bu durumda işten ayrılmayı düşünen bir işçinin ayrılma sebebini ve kararını iyi düşünmesi gerekmektedir.

 

8- ÇALIŞAN İŞÇİNİN İŞİNDEN AYRILARAK KIDEM TAZMİNATI ALMA KOŞULLARI

 

Aşağıdaki durumlarda işçi çalıştığı işyerinden ayrılarak kıdem tazminatı alma hakkını kazanacaktır. Şimdi bu koşulları sıralayalım:

1) Kadın işçiler evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılarak kıdem tazminatı alma hakkını elde ederler

2) Erkek işçiler askerli görevini yerine getirmek amacıyla işyerinden ayrılmaları durumunda kıdem tazminatını alabilirler.

3) 8 Eylül 1999 yılından önce SGK girişi olup 3600 gün primi bulunan ve 15 yıllık sigortalılık süresi bulunanlar iten ayrılacaklarını SGK kurumundan alçakları kıdem tazminatı alabilir yazısını işverene bildirmek suretiyle kıdem tazminatını alabilirler

4) 4857 sayılı iş kanunun  24 maddesinde yer alan hükümler nedeni ile haklı nedene dayanarak işten ayrılmanız durumunda kıdem tazminatı alabilirsiniz. Şimdi bu durumlara birkaç örnek verelim.

 

1- ) İşverenin çalışan işçiye hakaret etmesi

2-) İşçinin maaşının ödenmesinde aksaklıklar olması

3-) İşveren tarafından işçinin taciz edilmesi

4-) İşyerinde çalışan başka bir işçi tarafından işçinin taciz edilmesi ve tacize uğrayan işçinin durumu işverene bildirdiği halde işverenin gerekli tedbirleri almaması

5-) Mobing uygulaması

6-) Çalışan işçiye yıllık izin kullandırılmaması

7-) Genel tatil günlerinde işçinin çalıştırılıp ücretinin ödenmemesi

😎 Sağlık sebepleri gibi nedenleri öne sürerek işten ayrılan bir işçi kıdem tazminatı hakkını haklı olarak elde edecektir. Haklı bir nedene dayanarak işten ayrılan işçiye işvereni tarafında kıdem tazminatı ödenmiyorsa bu durumda işten ayrılan işçinin iş mahkemesinde dava açarak işten ayrılma nedenini kanıtlaması g erekmektedi

 

9- İŞVEREN TARAFINDAN HAKLI NEDENEDAYANDIRILARAK İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONLANDIRILMASI DURUMUNDA KIDEM TAZMİNATININ DURUMU

 

Nasıl ki işçi iş kanunun 24. Maddesine dayanarak haklı bir nedenden ötürü işten ayrılıp kıdem tazminatı almaya hak kazanıyorsa aynı şekilde de işveren iş kanunun 25. Maddesinde yazılan hükümlere dayanarak çalışan işçinin iş sözleşmesini sonlandırarak kıdem tazminatı verme durumundan kurtulabilir şimdi bu durumları sıralayalım

1-)  İşçinin peş peşe 2 gün ay içinde 3 gün herhangi bir mazereti olmadan işe gelmemesi

2-) İşverenin emir ve talimatlarına uymaması

3-) İşyerinde hırsızlık yapması

4-) İşçinin başka bir işçiye tacizde bulunması

5) İşçinin işvereni tehdit etmesi

 

10- GELECEKTE KIDEM TAZMİNATININ DURUMU

 

Geçmiş yıllardan beri kıdem tazminatı işveren için bir maliyet ve yük olarak ele alınmakta çalışan için ise elinde son kalan haklardan biri olarak dikkate alınmaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Mehmet Müezzinoğlu 2017 yılı sonuna kadar kıdem tazminatı sorununun çözüleceğini belirtmiştir. Bu sorunun güçlü bir fon ile çözüleceğini savunmaktadır. Oysa bilindiği üzere geçmiş yıllarda ülkemizde kurulan fonlar her zaman ülkeyi yönetenler tarafından farklı amaçlar doğrultusunda kullanılmıştır. Çok geriye gitmeye gerek yok şu an uygulamda olan işsizlik sigortasında biriken paralar işsiz olan sigortalılara belli koşullar ve düşük miktarlarda yardımlarla faydalandırılmaktadır. İşsizlik sigortasından biriken paralar farklı yerlerde kullanıldığı unutulmamalıdır.

 

 

11- ASKERE GİDEN PERSONELİN KIDEM TAZMİNATI DURUMU

 

İşyerinde çalışan personel muvazzaf askerlik görevini yapmak için işinden ayrılırsa kıdem tazminatı alma hakkını elde edecektir. Ancak kendisi kıdem tazminatı hakkını kazanır ancak ihbar tazminatını alamaz.

 

12- KIDEM TAZMİNATINDAN YAPILACAK KESİNTİLER

 

Kıdem tazminatı her bir yıl için çalışan işçinin en son aldığı bürüt giydirilmiş ücretinin 1 tam maaşı üzerinden hesaplanır. Kıdem tazminatında hesaplamalar sonucunda ortaya çıkan brüt kıdem tazminatı miktarı üzerinden sadece binde yedi yüz elli dokuz (0,00759) oranında Damga Vergisi kesintisi yapılmaktadır. Damga vergisi dışında kıdem tazminatından hiçbir kesinti yapılmaz.

 

13- KIDEM TAZMİNATI ÖRNEK UYGULAMASI

 

Bu örnek uygulamada amaç kıdem tazminatının hesaplanmasında yer alabilecek bütün kazanç türleri ele alınmış ve bu şekilde kıdem tazminatının hesaplanmasının ayrıntılı bir şekilde anlaşılması sağlanmıştır.

 

ÖRNEK

+/

X Anonim şirketinde çalışan bay Ali Güneş 12/04/2009 tarihinde işe başlamış ve emeklilik nedeni ile 23/01/2017 tarihinde işten ayrılmıştır. Ali Güneş’e ait kıdem tazminatı ile ilgili bilgiler aşağıdaki gibidir. Söz konusu aşağıda yer alan yardımlar sözleşme ile belirlenmiş olup süreklilik arz eden yardımlar olup kıdem tazminatının hesaplanmasında dikkate alınacaktır.

Özel bir şirkette çalışan bay Ali Güneş

 

KIDEM TAZMİNATI BİLGİLERİ AÇIKLAMALAR
   
İŞE GİRİŞ TARİHİ 12.04.2009
İŞTEN ÇIKIŞ TARİHİ 31.12.2016
GEREVDE GEÇEN SÜRE 120 (GÜN)
BRÜT ÜCRETİ  1800,00 TL(AYLIK)
İKRAMİYE  1,800,00 TL (YILLIK 2 BÜRÜT MAAŞ TUTARINDA)
YAKACAK YARDIMI 1,800,00 TL (YILLIK BRÜT ÜCRETİ TUTARINDA)
ÇOCUK YARDIMI 120,00 TL (AYLIK)
GİYECEK YARDIMI 1,800,00 TL (YILLIK BRÜT ÜCRETİ TUTARINDA)
YEMEK YARDIMI 390,00 TL (AYLIK)
YOL YARDIMI 360,00 TL(AYLIK)

 

Yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda bay Ali Güneş’in kıdem tazminatını hesaplayıp ödeme işlemi ile ilgili muhasebe kaydını düzenleyelim

 

İşe Giriş Tarihi            12/04/2009

İşten Çıkış  Tarihi       31/12/2016

Kıdem Süresi              7 YIL 8 AY 18 GÜN

 

Kıdem süresini yıl, ay ve  gün olarak bulduktan sonra şimdi kıdem süresini gün sayısı olarak bulalım:

7 Yıl    7×365 = 2,555

8 Ay    8×30   =    240

18 Gün            =     18

========

2,813   Gün Toplam Kıdem Süresi

120   Gün Grevde Geçen Süre

=========

2,693 Gün Net Kıdem Gün Sayısı

İşçi Ali Güneş’in Grev sebebi ile çalışmadığı 120 gün kıdem gün sayısından düşürülecektir. Şimdi Ali Güneş’in 2,693 Günlük çalışma süresini yıl, ay ve gün cinsinden hesaplarsak 7 Yıl 4 Ay 18 Gün olacaktır. Öncelikle örnek uygulamada verilen kıdem tazminatı verilerinden yararlanarak günlük brüt kıdem kazancını aşağıdaki şekilde hesaplarız.

 

 

Personele ait günlük brüt kıdem kazancını yukarıdaki hesaplamalar sonucu 108,72 TL olarak bulduktan sonra her bir yıl için alacağı 30 günlük yani bir brüt maaşını bulalım

108,82 TL x 30 = 3,261,78 TL her bir yıl çalışması karşılığı alacağı brüt kıdem kazancını göstermektedir.

Personelin 7 Yıl 4 Ay 18 Günlük Kıdem Tazminatını Hesaplayalım

 

 

14- KIDEM TAZMİNATINA AİT MUHASEBE KAYDI

 

Personel Ali Güneş’in kıdem tazminatını hesapladıktan sonra şimdi bu örnek uygulama ile ilgili muhasebe tahakkuk ve ödeme kayıtlarını düzenleyelim.

 

14-1 KIDEM TAZMİNATININ TAAHAKKUK KAYDI

 

Kıdem tazminatında personel hangi departmanda çalışıyor ise giderler duruma göre 730,750,760 veya 770 nolu gider hesaplarının borç tarafına yazılacaktır. Kıdem tazminatından kesilen damga vergileri ise 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabının alacak tarafında takip edilecektir. Ödeme işlemi sonradan yapılacağından bu durumda ödenmesi gereken kıdem tazminatı tutarı geçici olarak 335 Personele Borçlar veya 381  Gider Tahakkukları hesabının alacak bölümünde takip edilecektir. Bu bilgilere ışığında Bay Ali Güneş’in kıdem tazminatı tahakkuk kaydı aşağıdaki gibi düzenlenecektir.

 

————————— / ———————-

770 GENEL YÖN. GİDERLERİ                            3,261,78

770.01 Personel Kıdem Tazminatları

360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR                           182,77

360-01 Damga Vergisi

335 PERSONELE BORÇLAR                                           23,897,80

335-01 Kıdem Tazminatları

Kıdem tazminatı tahakkuk kaydı

————————— / ———————-

 

14-2- KIDEM TAZMİNATININ ÖDENMESİ

 

Kıdem tazminatının ödeme işlemi gerçekleştiğinde 335 personel Borçlar hesabı alacak tarafından borç tarafına yazılarak hesap kapatılır. Kıdem tazminatı nasıl ödeniyorsa ödeme şekline göre ilgili hesabın alacak tarafına kayıt yapılacaktır. Genelde kıdem tazminatı personele banka aracılığı ile ödenmektedir. Bu durumda kıdem tazminatı ödeme kaydı aşağıdaki şekilde düzenlenecektir.

 

 

 

 

————————— / ———————-

335 PERSONEL BORÇLAR                      23,897,80

335-01 Kıdem Tazminatları

102 BANKALAR                                         23,897,80

102-01 İş Bankası

102-01-001 Kadıköy Şubesi

Kıdem tazminatının ödeme kaydı

————————— / ———————-

 

SONUÇ

 

Kıdem tazminatı bilindiği üzere işçinin elinde kalan son kazanımlarından biridir. İşverenler kendileri için bir yük olan kıdem tazminatından kurtulma hatta kıdem tazminatının tamamen kaldırılması tarafındadırlar. Kıdem tazminatı yıl sonuna kadar bir düzenlemeye gidileceği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Mehmet Müezzinoğlu tarafından dile getirilmiş ancak, düzenlemenin içeriği hakkında bilgi vermemiştir.

 

Çıkacak kıdem tazminatı düzenlemesi her bakımdan işçinin aleyhine olacağı kesindir. Çıkarılacak kanun ile kıdem tazminatı fonunun kurulup işverenlerin kıdem tazminat haklarını bu fona yatırmaları sağlanacağı düşünülmektedir. İşverenin geçmişten gelen kıdem tazminatı hakları bakımından çalışanın ya işvereni ile anlaşıp kıdem tazminatını almaları ya da işverenle anlaşıp kıdem tazminatının belli kısmını kurulacak kıdem tazminatı fonuna yatırmaları sağlanacaktır.

 

Çıkarılacak kıdem tazminatı düzenlemesinde eğer kıdem tazminatı fonu kurulacaksa bu durumda çalışanların hem kıdem tazminatlarının geç almaları, hem daha az kıdem tazminatı almaları ve hem de kıdem tazminatının fondan alınması koşullarının daha da zorlaşacağını tahmin ediyorum. Kıdem tazminatı bu yapısıyla daha uzun süre gündemdeki yerini koruyacaktır.

 

 

MEHMET ERAY

Muhasebe ve Denetim Uzmanı

Öğretim Görevlisi

"BU HABERİ SOSYAL AĞLARDA PAYLAŞARAK MESLEKDAŞLARIMIZA FAYDALI OLABİLİRSİNİZ."

 

17 Mart 2017 - 10:49 'de eklendi ve 791. A+A-

Etiketler :
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER HABERLER
KDV İadesinde Hangi Belgeleri İstenir ? KDV İadesinde Hangi Belgeleri İstenir ?...

GİRİŞ Kıdem tazminatı işçinin elinde kalan en son haklardan birdir. İşçinin uzun süreler çalıştığı emek verdiği işyerinde belli koşulla...

Vergi Suçlarında Dava Zamanaşımı Vergi Suçlarında Dava Zamanaşımı

GİRİŞ Kıdem tazminatı işçinin elinde kalan en son haklardan birdir. İşçinin uzun süreler çalıştığı emek verdiği işyerinde belli koşulla...

Çalışan annelerin hakları Çalışan annelerin hakları

GİRİŞ Kıdem tazminatı işçinin elinde kalan en son haklardan birdir. İşçinin uzun süreler çalıştığı emek verdiği işyerinde belli koşulla...

Yurtdışından İnternet Reklam Hizmeti Alan Şirketlerin Faturaları Stopaja Tabi Mi? Yurtdışından İnternet Reklam Hizmeti Ala...

GİRİŞ Kıdem tazminatı işçinin elinde kalan en son haklardan birdir. İşçinin uzun süreler çalıştığı emek verdiği işyerinde belli koşulla...

BU HABER HAKKINDA GÖRÜŞLERİNİZİ BELİRTMEK İSTER MİSİNİZ?(Yorum Yok)
SON EKLENEN HABERLER
KDV Kanunu’ndaki En Büyük Problem! KDV Kanunu’ndaki En Büyük...

Bilindiği gibi KDV Kanunu 1984 yılında yürürlüğe girdi ve Ma...

Yeniden Değerleme Oranının Etkileri Yeniden Değerleme Oranını...

Yeniden değerleme müessesesi vergi mevzuatımızdan, enflasyon...

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 484) Vergi Usul Kanunu Genel T...

11 Kasım 2017 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 30237 TEBLİĞ Mal...

Sizin İçin SSK Daha Avantajlı Sizin İçin SSK Daha Avant...

Soru: 1 Aralık 1970 doğumluyum. İlk SSK’lı işe girişim 1 Ağu...

Vergi Mahkemesinde Dava Açma Süresinin Başlaması İçin Uzlaşma Tutanağının Ayrıca Mükellefe Tebliği Vergi Mahkemesinde Dava A...

Tarhiyat sonrası uzlaşmalarda üzerinde tartışılan konulardan...

e-Vergiler Yolda e-Vergiler Yolda

Ağustos ayı ortasında bu köşede yayınlanan “Akıllı Kazançlar...

Meclis’te Kabul Edildi! O Borçlar Siliniyor Meclis’te Kabul Edi...

Telekomünikasyon şirketlerinin 5 milyar lirayı bulduğu belir...

Gazetecilere ve Tehlikeli İşlerde Çalışanlara Yıpranma Şoku! Gazetecilere ve Tehlikeli...

Tehlikeli ve yıpratıcı bazı işlerle uğraşanlara diğer çalışa...

Sigortacılıkta Yeni Bir Düzenleme: Katılım Sigortacılığı Sigortacılıkta Yeni Bir D...

Faizsiz kazanç anlayışı, Türkiye’de ilk defa seksenli yıllar...

Muhasebecilerin Beyin Amortismanı Gider Yazılabilmeli Muhasebecilerin Beyin Amo...

BEYİN AMORTİSMANI GİDER YAZABİLMELİ Ticari faaliyet gösteren...

FOTO GALERİ
VERGİ VE SGK AFFI HABERLERİ
VIDEO GALERİ